Je vennoot heeft een contract getekend voor een levering van €45.000 aan apparatuur. Jij wist er niets van. Nu belt de leverancier jou op, omdat de betaling is uitgebleven, en hij dreigt beslag te leggen op jouw bankrekening binnen veertien dagen. Dat is hoe hoofdelijke aansprakelijkheid in een vof werkt: een schuldeiser kiest zelf wie hij aanspreekt, en dat hoeft niet degene te zijn die de fout maakte.

De rekening die je niet hebt gemaakt

Stel: jij en je vennoot runnen samen een marketingbureau als vof. Jij regelt de klantcontacten, hij de leveranciers en de inkoop. Hij sluit zonder jouw medeweten een abonnement af op een dure softwarelicentie voor €60.000 per jaar, betaling vooraf. De rekening van de leverancier blijft onbetaald. De vof heeft onvoldoende op de rekening. De leverancier belt jou.

Op dat moment doet het er niet toe dat jij nooit van dat contract wist. Het doet er niet toe dat jullie intern hebben afgesproken dat inkopen boven €5.000 altijd samen worden beslist. Extern, richting die leverancier, ben je gewoon aansprakelijk. Volledig. Voor het hele bedrag.

Wat ‘hoofdelijk’ juridisch betekent

Er bestaat een belangrijk verschil tussen gedeelde aansprakelijkheid en hoofdelijke aansprakelijkheid. Bij gedeelde aansprakelijkheid zou een crediteur elke vennoot afzonderlijk kunnen aanspreken voor zijn aandeel, bijvoorbeeld ieder voor de helft bij twee vennoten. Bij hoofdelijkheid is dat anders: elke vennoot is aansprakelijk voor het geheel, en de crediteur mag zelf kiezen wie hij aanspreekt.

Dat keuzerecht is het cruciale punt. De leverancier uit het voorbeeld hoeft niet eerst bij je vennoot aan te kloppen, niet de vof aan te schrijven, niet te wachten tot duidelijk is wie schuld heeft. Hij kiest de vennoot met het dikste saldo, de mooiste auto of de meeste verhaalsmogelijkheden. Dat ben jij.

De wettelijke basis: artikel 18 en 19 WvK

De hoofdelijke aansprakelijkheid in een vof is niet iets wat jullie zelf hebben gecreëerd. Artikel 18 van het Wetboek van Koophandel bepaalt dat elke vennoot hoofdelijk aansprakelijk is voor de verbintenissen van de vennootschap. Artikel 19 WvK regelt dat vennoten ook met hun privévermogen aansprakelijk zijn, zodra de vof zelf niet aan haar verplichtingen kan voldoen.

Persoonlijke aansprakelijkheid ontstaat zodra de vof tekortschiet. Er is geen volgorde vereist. Een crediteur mag direct naar jouw privévermogen grijpen als hij dat wil, zonder eerst de vof uit te winnen. In de praktijk beginnen de meesten bij de vof-rekening, maar als die leeg is, volgt jij.

Drie praktijksituaties waarin het misgaat

1. Een vennoot tekent buiten zijn bevoegdheid

Jullie hebben intern afgesproken dat contracten boven €10.000 altijd door beiden worden ondertekend. Je vennoot tekent toch een contract van €80.000, zonder jou. De wederpartij wist niets van die interne afspraak, en had ook geen reden om er naar te vragen. Resultaat: het contract bindt de vof, en via de vof ben jij als vennoot hoofdelijk aansprakelijk. De interne afspraak beschermt je niet tegenover de crediteur.

2. Een onrechtmatige daad van één vennoot

Je vennoot geeft tijdens een klantpresentatie onjuiste informatie, waardoor de klant een beslissing neemt die hem €30.000 schade berokkent. De klant spreekt de vof aan wegens onrechtmatige daad. De vof is aansprakelijk, en dus ben jij dat ook. Dat jij zelf niets hebt gezegd of gedaan, verandert niets aan je aansprakelijkheid richting de klant.

3. Belastingschulden en loonheffingen

De vof heeft personeel en betaalt maanden de loonheffingen niet. De Belastingdienst heeft verhaalsrechten die verdergaan dan een gewone crediteur. Bij een vof zijn de vennoten persoonlijk aansprakelijk voor de belastingschulden van de vennootschap, zonder dat er een formele bestuurdersaansprakelijkheid hoeft te worden vastgesteld zoals bij een bv het geval is. De aanslag komt bij jou thuis, ook als je nooit toegang had tot de loonadministratie.

Het privévermogen op de tocht

Als de vof-rekening leeg is, zijn jouw privébezittingen het volgende doelwit. Een crediteur met een rechterlijk vonnis kan beslag leggen op je bankrekening, je auto, vorderingen die jij op derden hebt, en in het uiterste geval op je woning, ook al staat die mede op naam van je partner. Die laatste situatie is juridisch complexer, maar niet onmogelijk.

Een bv biedt hier wél bescherming. De aansprakelijkheid van een aandeelhouder is in principe beperkt tot het ingebrachte kapitaal, tenzij er sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid wegens wanbeleid. In een vof bestaat die beschermingslaag simpelweg niet.

Wat je intern wél kunt regelen

Een goede vennootschapsovereenkomst helpt je niet aansprakelijkheid in te perken maar regelt wel wat er intern geldt tussen de vennoten. Dat is waardevoller dan het klinkt, want het bepaalt op wie je na een aanslag verhaal kunt halen.

Vier dingen die je concreet in de overeenkomst kunt vastleggen:

  • Bevoegdheidsdrempels met bedragen: boven een bepaald bedrag (zeg €7.500) is altijd toestemming van alle vennoten vereist.
  • Een contractueel toestemmingsvereiste voor het aangaan van financiële verplichtingen buiten de normale bedrijfsvoering.
  • Een regresrecht: als jij de schuld betaalt die je vennoot heeft veroorzaakt, kun je dat bedrag intern op hem verhalen.
  • Een interne aansprakelijkheidsverdeling die bepaalt wie voor welk soort schade opdraait bij fouten door één van de vennoten.

Dit werkt alleen intern. De leverancier die jou aanspreekt, hoeft zich hier niets van aan te trekken.

Waar de grens van interne afspraken ligt

Dit onderscheid, externe werking versus interne werking, is het punt dat de meeste vennoten te laat begrijpen. Interne afspraken binden alleen jullie, niet de buitenwereld. Een crediteur die niets wist van jullie bevoegdheidsverdeling, kan zich er niet aan houden en hoeft dat ook niet.

Wil je externe bescherming opbouwen, dan moet je die op andere manieren organiseren: door bevoegdheden expliciet en beperkt te omschrijven in het handelsregister, door wederpartijen aantoonbaar te informeren over beperkingen, of door de rechtsvorm zelf te wijzigen.

Na de schade: regresrecht in de praktijk

Je hebt betaald. €45.000 uit eigen zak voor een contract dat je vennoot heeft getekend. Op grond van het regresrecht mag je dat bedrag op hem verhalen. Maar hier begint het tweede probleem: als je vennoot geen geld heeft, of failliet gaat, of emigreert, dan heb je een vordering die in de praktijk niets oplevert.

Het regresrecht is dus een papieren recht. Het werkt alleen als de vennoot die de fout maakte ook echt verhaal biedt. In de gevallen waarbij de schade groot is, is dat het minst vanzelfsprekend.

Signalen dat jouw vof-constructie kwetsbaar is

Een snelle zelfscan. Als je op één of meer van de volgende vragen ‘nee’ of ‘weet ik niet’ antwoordt, is er werk aan de winkel:

  • Is er een schriftelijke vennootschapsovereenkomst met concrete bevoegdheidsdrempels?
  • Is het regresrecht expliciet geregeld, inclusief een heldere bewijslast bij wie de fout lag?
  • Heeft de vof een beroepsaansprakelijkheidsverzekering of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering op haar naam?
  • Weten jullie allebei welke verplichtingen de ander mag aangaan zonder toestemming?
  • Is de inschrijving in het handelsregister actueel en volledig voor wat betreft de vertegenwoordigingsbevoegdheid?

Wanneer je de structuur serieus moet heroverwegen

Een overstap naar een bv is geen verkooppraatje, maar een afweging die afhangt van het risicoprofiel van je onderneming. Als jouw vof grote contracten sluit, personeel heeft, of actief is in een sector met hoge aansprakelijkheidsrisico’s (bouw, zorg, advies, techniek), dan is de persoonlijke aansprakelijkheid in een vof structureel een risico dat niet met een betere vennootschapsovereenkomst weggenomen kan worden.

Een bv biedt in die gevallen een zinvolle beschermingslaag, maar vraagt wel om een serieuze kosten-batenafweging: notariskosten, hogere administratieve verplichtingen, loonadministratie voor de directeur-grootaandeelhouder en een andere belastingstructuur. Ook een coöperatie kan in sommige samenwerkingsverbanden een alternatief zijn, al is de aansprakelijkheidsbeperking daar afhankelijk van de gekozen variant.

De vuistregel: als een individuele fout van één vennoot jullie gezamenlijk in financieel gevaar kan brengen dat jullie privévermogen bedreigt, is de vof als structuur te kwetsbaar geworden voor het risico dat je loopt. Dat is het moment om een notaris en een belastingadviseur samen aan tafel te zetten.

Als vennoot in een vof ben je persoonlijk en volledig aansprakelijk voor schulden die je vennoot aangaat namens de vennootschap, ook als jij er niets van wist. Een goede vennootschapsovereenkomst regelt je interne positie en legt vast dat je de schade kunt verhalen op de vennoot die de fout maakte, maar beschermt je niet tegen claims van buitenaf. Zorg dat die afspraken op papier staan voordat er een leverancier belt.